2014.08.02 Wycieczka do "Kurhanowego Lasu" - Reszel moje miasto

Idź do spisu treści

Menu główne:

2014.08.02 Wycieczka do "Kurhanowego Lasu"

Zycie codzienne...

Towarzystwo Miłośników Reszla i Okolic  2 sierpnia b.r. zaprosiło wszystkich ciekawych przeszłości naszego regionu na interesującą wycieczkę. Spotkaliśmy się w samławieckim lesie, w miejscu gdzie naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego prowadzili badania na cmentarzysku kurhanowym z VI-V w. p.n.e.

Po cmentarzysku wybudowanym przez ludność tzw. kultury kurhanów zachodniobałtyjskich,  oprowadził nas archeolog, pan Marcin Gładki.

Cmentarzysko kurhanowe (obręb Samławki st.I, dawniej Las Miejski Reszla – Rösseler Stadtwald)zostało odkryte pod koniec XIX wieku przez niemieckiego archeologa Adalberta Bezzenbergera, który przeprowadził na nim wyrywkowe poszukiwania wykonując pionowe wykopy w centralnej części dwóch kopców (nr I i IV wg A.B. na planie zbiorczym). Autor pierwszych badań ustalił, że kurhany posiadały kamienno-ziemne nasypy i analogicznie wyposażenie, w postaci czterech, częściwo chropowaconych popielnic i towarzyszących im pokryw misowatych. W jednym z kurhanów znajdowała się pozbawiona inwentarza grobowego skrzynia kamienna, zniszczona podczas badań i nie zadokumentowana.

Cmentarzysko ponownie „odkryto” w 2012 roku podczas weryfikacyjnych badań powierzchniowych. Wznowienie po przeszło stu latach prac wykopaliskowych miało na celu przebadanie nierozpoznanych przez A. Bezzenbergera kopców i uściślenie danych na temat ich chronologii oraz konstrukcji. W 2012 i 2013 roku przebadano kurhany oznaczone numerami 1 i 3. Pracami na stanowisku z ramienia Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego kierowali Agnieszka Jaremek i Marcin Gładki. Dokumentację badań wykonywano za pomocą skanera laserowego, zastępującego tradycyjny sposób rejestracji danych geodezyjnych i rysunkowych.

Kultura ta rozwijała się na obszarze Polski północno-wschodniej we wczesnej epoce żelaza, tj. mniej więcej od VI w. p.n.e. do ok. I w. p.n.e.  Charakterystyczne dla zamieszkujących tu przez sześć stuleci ludzi, był m.in. sposób pochówku pod kurhanami. Zmarłych chowano w obrządku ciałopalnym. Popielnice, czyli naczynia reprezentujące urny, umieszczano w zbiorowych grobach, które nakrywano nasypem ziemnym lub kamienno-ziemnym, nazywanym dziś kurhanem. Charakterystyczne dla kurhanów są występujące w nich konstrukcje kamienne. Z reguły jest to kamienny krąg, wewnątrz którego mieści się komora grobowa z popielnicami.

Ludność, która stosowała obrządek ciałopalny, mieszkała w osadach budowanych na ogół w miejscach z natury obronnych związanych z jeziorami. Osady były zakładane na różnego rodzaju cyplach wchodzących w wody jezior lub na wzniesieniach blisko wody. Ludzie tego okresu potrafili też zakładać osiedla nawodne Budowano np. na jeziorze sztuczną wyspę wbijając pionowe pale i układając przekładkowo warstwy drewna. Wyspa łączona była z lądem pomostem. Osada otoczona była drewnianą palisadą lub czasami, ale bardzo rzadko, wałami ziemnymi..  Na takiej wyspie było tylko kilka gospodarstw. Charakterystyczne dla tej ludności było także zamiłowanie do koni. Znajdywane przedmioty dowodzą, że ludzie kultury zachodniobałtyjskiej utrzymywali kontakt z przedstawicielami innych kultur, nawet bardzo dalekich.

Kurhan, będący odpowiednikiem dzisiejszego cmentarza, przez pewien czas, stał otwarty.  Był to kamienny krąg ze znajdującym się w środku brukiem, na którym stawiano popielnice. Nie wiadomo co decydowało o zamknięciu kurhanu. Być może było to wtedy, gdy wygasł ród albo gdy wydarzyło się coś znaczącego w życiu grupy. Nie wiadomo też jak długo funkcjonował jeden kurhan ponieważ nie ma możliwości datowania naczyń w sposób bardzo dokładny. Szczątki ciałopalne są nieduże, drobne, próbki są zbyt małe do datowań radiowęglowych. Podobnie jest z analizą pokrewieństwa, czyli analizą DNA. Materiał w popielnicach jest tak drobny i w tak złym stanie, że wyodrębnienie dobrego DNA jest bardzo często niemożliwe.

W popielnicach badanych w Samławkach nie znaleziono resztek stosu. Prawdopodobnie po spaleniu człowieka, starannie wybierano pozostałe szczątki i dopiero po wyczyszczeniu składano do urny. Nie natrafiono też na szczątki samego stosu. Wskazuje to na to, że obrzęd palenia wykonywany był gdzieś indziej.

W miejscu tegorocznych badań jest 6 kurhanów, ułożonych w dwóch liniach. Na linii wschód -zachód są cztery kurhany, na drugiej linii – dwa.
Na sąsiednim cmentarzyku oddalonym o 500 metrów osiem znajdujących się tam kurhanów ułożonych jest w jednej linii, ale bardzo naturalnej, odpowiednio do morenowego jęzora wzgórza. Te kurhany nie były badane, prawdopodobnie jednak pochodzą z wcześniejszego okresu.

Oprócz tych dwóch cmentarzysk w lesie samławieckim są jeszcze dwa samotne kurhany. W sumie znaleziono więc 16 obiektów. Być może jest ich więcej. Cały las poddany został laserowemu skaningowi. Analiza tego badania pozwoli w najbliższym czasie na weryfikację ilości kurhanów na tym obszarze.

Dziękuję bardzo za życzliwość, cierpliwość i wyrozumiałość naszemu przewodnikowi po cmentarzysku i jego historii, archeologowi w Uniwersytetu Warszawskiego, panu Marcinowi Gładkiemu.

Jolanta Grzyb

Nekropolia w Samławkach, datowana na VI-V wiek p.n.e. jest pozostałością funkcjonowania w tym rejonie ludności, określanej w klasyfikacji archeologicznej - kulturą kurhanów zachodniobałtyjskich. Identyfikowani z zachodnim odłamem Bałtów, przedstawiciele tej kultury zamieszkali rejon Warmii, Mazur, północnego Mazowsza i Sambii w II poł. I tysiąclecia p.n.e. Poza ciałopalnymi cmentarzyskami kurhanowymi najważniejszą cechą charakterystyczną tej ludności było zasiedlanie miejsc naturalnie obronnych lub do obrony sztucznie przystosowanych (naturalne wyspy, sztuczne wyspy – osiedla rusztowe, wysoczyznowe i nizinne osiedla obronne).

Źródło: tablica informacyjna przy cmentarzysku

Kurhan nr 1

kamienno – ziemny nasyp o średnicy około 10 m i wysokości około 1,5 m
dookolny, wielowarstwowy krąg kamienny wykonany z precyzyjnie dobranych, masywnych otoczaków, ściśle do siebie przylegających; w części SE przerwa w przebiegu, tworząca rodzaj wejścia do bruku z pochówkami
pod nasypem kopuła kamienna w kształcie wydłużonego owalu przebiegająca na osi NW-SE zlokalizowana w centralnej części kopca
pod kopułą bruk kamienny w kształcie prostokąta, o przebiegu analogicznym do kopuły, wykonany z precyzyjnie dobranych, niewielkich otoczaków; w części NW pionowo wkopany blok kamienny, w części SE poziomo ułożony blok kamienny
w obrębie bruku spalone szczątki ludzkie umieszczone w glinianych urnach; zrekonstruowano osiem popielnic i trzy pokrywy misowate

Źródło: tablica informacyjna przy cmentarzysku

Kurhan nr 3
kamienno-ziemny nasyp o średnicy około 8 m i wysokości około 1,3 m
dookolny, szeroki i wielowarstwowy krąg kamienny wykonany z różnej wielkości otoczaków; brak przerwy w przebiegu
brak wewnętrznej kopuły przykrywającej bruk
bruk kamienny w kształcie prostokąta, usytuowany we wschodniej części kurhanu, przebiegający na osi NW-SE, wykonany z precyzyjnie dobranych, niewielkich otoczaków
w obrębie bruku spalone szczątki ludzkie umieszczone w glinianych urnach; zrekonstruowano siedem popielnicach
konstrukcja kurhanu w nasypie i północnej części bruku zniszczona przez dwa wkopy
poza podstawą nasypu, w części SE dwa kręgi kamienne o średnicy około 1,5 m wypełnione drobnymi fragmentami naczyń glinianych i kości

Źródło: tablica informacyjna przy cmentarzysku

 
 
 
 

fot. Jarosław Żyła

 
 
 
 

fot. Jarosław Żyła

 
 
 
 

fot. Jolanta Grzyb

 


Kurhanowy Las” - umowna nazwa części lasu w Samławkach z obszarem zajętym przez kurhany.

 
 
 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego